1. Samenvatting
In lijn met hun nieuwe onderwijs- en toetsbeleid dat in 2022 is opgesteld, streeft de Hogeschool van Amsterdam (HvA) ernaar om studenten meer regie over hun eigen leerproces te geven. Dit vereist een tool die studenten eigenaarschap geeft en hen ondersteunt in hun ontwikkeling.
De HvA koos voor Portflow, omdat dit het best aan bleek te sluiten bij hun wens voor een uniforme, maar flexibele oplossing, die compatibel is met hun huidige LMS Brightspace, invulling helpt te geven aan de moderne onderwijsvisie, én is voorbereid op toekomstige ontwikkelingen in het onderwijs. In samenwerking met Drieam werd Portflow succesvol geïmplementeerd binnen de hele instelling. Nu speelt Portflow in combinatie met het LMS een belangrijke rol in het stimuleren van eigenaarschap en betrokkenheid van studenten bij hun eigen leerreis.
In deze casestudy lichten we de langetermijnsamenwerking tussen de Hogeschool van Amsterdam (HvA) en Portflow uit en staan we onder andere stil bij de toegevoegde waarde van co-creatie. Deze casestudy onderstreept hoe de samenwerking tussen een onderwijsinstelling en een innovatieve EdTech-partner kan leiden tot oplossingen die bijdragen aan duurzaam en flexibel onderwijs, waarbij studenten optimaal worden voorbereid op de voortdurend veranderende eisen van een dynamische arbeidsmarkt.
2. De Onderwijsinstelling: Maak kennis met de HvA
De Hogeschool van Amsterdam (HvA) leidt studenten op om het beste uit zichzelf te halen. Studenten, medewerkers en de (Amsterdamse) samenleving versterken elkaar in een voortdurende wisselwerking tussen onderwijs, onderzoek en de beroepspraktijk. Met meer dan honderd hbo-opleidingen en ruim 44.000 studenten sluit de HvA aan bij de beroepspraktijk en bij actuele maatschappelijke vraagstukken binnen én buiten de stad.
Verschillende medewerkers van de HvA zijn vanaf 2022 nauw betrokken geweest bij de zoektocht naar en implementatie van een portfolio-oplossing. Drie daarvan komen aan het woord in deze casestudy. Westellen ze graag aan je voor:
Pieter van Langen
Domeinlead Onderwijs bij de ICT-dienst
Pieter is Product Owner van de Digitale Leeromgeving (DLO) en lid van de DLO-Board van de HvA. Hij is initiator en aanjager geweest van het portfolio-project. Met de DLO-Board heeft hij ervoor gezorgd dat er een onderzoek werd uitgevoerd om te verkennen of de behoeften vanuit het nieuwe onderwijs- en toetsbeleid van de HvA aansloot bij het marktaanbod. Daarna heeft hij het aanbestedingsproject en implementatietraject ingericht.
Jan-Pieter Zuiderveen
Onderwijsconsultant Digitale Leeromgeving (DLO)
Als technisch specialist en uitvoerend projectleider was Jan-Pieter, samen met Mieke Willering en de Projectleider van Drieam, verantwoordelijk voor de centrale aansturing van het project. Hij betrok de juiste personen op het juiste moment, zoals de afdeling Functioneel Beheer voor het technische gedeelte van de implementatie.
Sanne Hayes
Docent & Implementatiebegeleider Onderwijsinnovatie, Faculteit Gezondheid, Sport & Bewegen
Na het aanbestedingstraject heeft Sanne de didactische implementatie binnen de verschillende opleidingen van haar faculteit onder haar hoede genomen. Dankzij haar jarenlange ervaring als docent weet ze precies wat er nodig is om het onderwijsteam goed te informeren en mee te krijgen in een verandertraject.
3. De Uitdaging: Ontwikkelingsgericht beoordelen in een heterogeen onderwijslandschap
De arbeidsmarkt is continu in beweging. Anno 2025 gaat die beweging misschien wel sneller dan ooit, dankzij digitalisering, globalisering, klimaatverandering en – recenter – de komst van AI. Een Leven Lang Ontwikkelen is een integraal onderdeel geworden van de carrière van elke professional. Om studenten voor te bereiden op zo’n dynamische loopbaan is het nemen van verantwoordelijkheid over het eigen leren tijdens én na hun opleiding een belangrijke voorwaarde.
Door studenten meer regie te geven, ervaren zij zelf meer eigenaarschap over het eigen leren en de eigen ontwikkeling. Daarmee worden ze toegerust om de benodigde verantwoordelijkheid te kunnen nemen voor een leven lang ontwikkelen. Hierbij is scaffolding, de juiste ondersteuning van een docent of coach op het juiste moment in een leertraject, cruciaal.
Dit klinkt in de basis eenvoudig, maar vereist in de praktijk een duidelijke visie op studentregie én een leeroplossing die deze idealen kan omzetten naar de werkelijkheid. Ook de Hogeschool van Amsterdam (HvA) erkent deze uitdaging en ging in 2023 op zoek naar een passende software-oplossing.
Waarom een centrale portfolio-oplossing?
Pieter van Langen, domeinlead Onderwijs bij de ICT Dienst van de HvA, licht toe: “Binnen de HvA is in nauwe samenwerking met de faculteiten een nieuw onderwijs- en toetsbeleid opgesteld. Dat bestaat uit vijf concrete afspraken waarop onze activiteiten en inspanningen zijn gebaseerd:
De bestaande (moderne) LMS’en schieten op dit moment tekort om met name de eerste en derde afspraak in de praktijk na te komen. Tegelijkertijd gaven steeds meer opleidingen binnen de HvA aan dat de behoefte aan een digitale portfolio applicatie, waarmee studenten eigenaarschap over hun eigen ontwikkeling kunnen nemen en hun voortgang kunnen bijhouden, urgenter werd. Hoewel de opleidingen inhoudelijk en qua onderwijsvorm nogal van elkaar verschillen, was dat voor ons een belangrijke drijfveer om samen op zoek te gaan naar een centrale oplossing.”
4. De Voorwaarden: Flexibiliteit, compatibiliteit en toekomstgerichtheid
De HvA formuleerde drie belangrijke eisen waar de gewenste portfolio-tool aan moest voldoen:
Uniform én flexibel
De HvA ging op zoek naar een uniforme softwareoplossing die door alle opleidingen gebruikt kan worden. Dat betekent echter niet dat elke opleiding dezelfde eisen stelt of op dezelfde manier invulling geeft aan het werken met een portfolio. Pieter legt uit: “De mate waarin de student eigenaarschap kan nemen, verschilt per opleiding. De inhoudelijke verschillen tussen de opleidingen zijn natuurlijk ook enorm. De één is wat creatiever, de ander wat technischer van aard. Bij opleidingen in de IT-sector volgen de veranderingen in het werkveld elkaar heel snel op, terwijl het beroepsveld bij fysiotherapie wat meer dichtgetimmerd is. Dat neemt niet weg dat er binnen die studie alsnog keuzevrijheid en specialisatieruimte kan zijn waarbij de student wat meer de regie neemt en een portfolio toegevoegde waarde heeft.”
Een belangrijke eis voor de HvA was dus dat hun toekomstige portfolio software binnen meerdere onderwijsvormen toegepast kan worden.
Geïntegreerd met het LMS
De HvA gebruikt het LMS Brightspace van D2L en zocht een portfolio-oplossing die daar goed bij aansluit. Pieter: “Het LMS is het hart van ons onderwijs, maar heeft zo zijn beperkingen. Het is gebouwd om informatie vanuit de docent met de student te delen, maar niet zozeer andersom. Er ontbrak nog een omgeving waarin de student zelf kan werken. De essentie is dat we een ontwikkel- en assessmentportfolio willen hebben dat redelijk generiek toepasbaar is en tegelijkertijd ook echt als verlengstuk van het LMS fungeert. We wilden die werelden met elkaar in verbinding brengen.”
Op de toekomst voorbereid
Tot slot realiseert de HvA zich maar al te goed dat snelle veranderingen op de arbeidsmarkt ook snelle veranderingen binnen het onderwijssysteem vereisen. De mate waarin afgestudeerden aan de slag kunnen, hangt namelijk voor een groot deel af van de aansluiting tussen opleiding en de arbeidsmarkt.
De HvA zocht daarom een applicatie die direct voldoet aan de huidige onderwijsdoelen van de HvA, maar daarnaast ook toekomstbestendig is en continu wordt doorontwikkeld. Pieter: “We zochten een proactieve en innovatieve partner die het product voortdurend verbetert en doorontwikkelt in lijn met de visie, wensen en behoeften van de HvA.”
5. De Oplossing: Een flexibel digitaal portfolio dat naadloos aansluit op het LMS
Die zoektocht leidde de HvA na een aanbestedingstraject naar het ontwikkel- en assessmentportfolio Portflow. Niet alleen bood Portflow als softwaretoepassing een antwoord op de hierboven gestelde criteria, ook bleek er al snel een klik met Drieam als implementatie-, cocreatie- en innovatiepartner.
Portflow
Portflow is een plug-in (LTI-app) waarmee studenten onder eigen regie hun ontwikkelingsvoortgang zichtbaar maken. In Portflow maken studenten hun leerdoelen inzichtelijk, leggen ze verantwoording af door bewijsmateriaal te verzamelen, en kunnen ze feedback vragen aan docenten, medestudenten en experts. Op die manier werken studenten tegelijkertijd aan een rijk beoordelingsdossier. Docenten kunnen hierbij de studenten voorzien van de benodigde scaffolding en feedback in verschillende modaliteiten (e.g. geschreven, gesproken, ondersteund door videomateriaal, etc.).
Door de modulaire opbouw van Portflow kan elke opleiding zelf bepalen hoe het digitale portfolio wordt toegepast binnen het curriculum (Eis #1). De student gebruikt de applicatie binnen de interface van het vertrouwde LMS, zodat zij profiteren van zowel een drempelloze visuele integratie als een naadloze functionele verbinding (Eis #2). Tot slot worden de functionaliteiten van Portflow regelmatig uitgebreid in samenwerking met HvA, zodat de applicatie ook in de toekomst aansluiting blijft vinden bij de onderwijsvisie (Eis #3 – zie ook het onderdeel ‘Co-creatie’ verderop in deze case study).
Portflow is daarmee een krachtige oplossing voor de eerder geschetste uitdagingen waarin het LMS tekortschiet: het digitaal portfolio zet de student achter het stuur van diens eigen leerreis en maakt leerdoelen, ontwikkeling en feedback zichtbaar.
Drieam
Drieam helpt onderwijsinstellingen om toekomstbestendige professionals op te leiden. Met onze passie voor onderwijsinnovatie werken we elke dag weer vol enthousiasme aan het ontwikkelen van onze softwaretoepassingen, zoals Portflow. Drieam werkt als EdTech leverancier al ruim 11 jaar intensief samen met het Nederlandse hoger en middelbaar onderwijs, en maakt daarbij naadloze integraties met verschillende LMS’en zoals Brightspace, Canvas, Blackboard of Moodle mogelijk.
6. De Implementatie: “Een goede voorbereiding is essentieel”
Centrale implementatie
Portflow biedt een naadloze integratie met verschillende LMS’en waaronder Brightspace, Canvas, Blackboard en Moodle. Het technische raamwerk kan dus bij aanvang van een nieuwe implementatie binnen enkele uren worden opgezet. Toch begint daarmee pas de reis. Er zijn namelijk oneindig veel manieren waarop je een digitaal portfolio in de praktijk kunt toepassen. Het concretiseren van deze onderwijskundige en didactische aanpak is dus – naast het technische aspect – een essentieel component van het implementatietraject.
In de documentatie werd deze didactische aanpak al grotendeels beschreven. Bij aanvang van het project is deze verder aangescherpt binnen het kernteam en vervolgens gedeeld in een werkgroep met vertegenwoordigers van de verschillende faculteiten. Jan-Pieter was samen met collega Mieke leider van deze werkgroep. Hij licht toe:
“We merkten al snel dat de faculteiten allemaal een eigen onderwijsvorm hanteerden. Die vorm bepaalt heel erg de onderwijscultuur binnen een faculteit en zegt ook veel over hoe een portfolio kan worden ingezet. We hebben daarom in samenwerking met Drieam een format uitgewerkt waarmee de faculteiten en opleidingen zelf het gesprek konden aangaan en hun eigen ideale werkwijze konden vaststellen.”
“Aan de hand van een tijdlijn hebben we vervolgens in kaart gebracht welke stakeholders in welke fase van het proces betrokken moeten worden. Ook hebben we, in samenwerking met Drieam, standaard communicatiemiddelen ontwikkeld waarin uiteengezet wordt wat Portflow eigenlijk is, waarom het aansluit bij ons beleid en hoe de roadmap er voor de betreffende opleidingen uit gaat zien.”
– Jan-Pieter Zuiderveen, Onderwijsconsultant DLO
Decentrale implementatie binnen de faculteiten
Sanne Hayes, Begeleider Onderwijsinnovatie aan de faculteit Gezondheid, Sport & Bewegen, ging vervolgens aan de slag met de decentrale implementatie van Portflow binnen haar eigen faculteit: “Dat was voor mij het vertrekpunt om in gesprek te gaan en met de betrokken personen te gaan onderzoeken hoe we het portfolio binnen onze eigen opleidingen konden integreren.”
Drieam heeft op verschillende manieren ondersteund in deze fase. Sanne: “Allereerst heb ik veel gebruikgemaakt van een animatie waarmee ik Portflow duidelijk heb kunnen introduceren: wat is het, hoe werkt het en waarom zou je het willen toepassen binnen de opleiding? Vervolgens heeft Drieam op een aantal sleutelmomenten ook meegedacht over de integratie van Portflow in de verschillende curricula. Tot slot hebben zij ook een demo-omgeving opgezet, waarin de afspraken die we hebben gemaakt ook echt tot leven komen in een voorbeeldportfolio.”
Sanne heeft zelfs een eigen e-learning module voorbereid om Portflow aan docenten te introduceren:
“Natuurlijk is het belangrijk dat docenten eerst zelf bekend raken met alle functionaliteiten, zodat zij op hun beurt de studenten goed kunnen voorlichten. We hebben verschillende instructielessen uitgewerkt die de student volgens een vaste tijdlijn meeneemt in het werken met Portflow. Ook hebben we zo veel mogelijk informatie centraal opgeslagen in een Teams-omgeving als een soort naslagwerk. Het was voor mij echt een mijlpaal toen dat was opgezet.”
– Sanne Hayes, Docent & Begeleider Onderwijsinnovatie
Uitrolfase
In september 2023 begon de eerste uitrolfase waarbij er binnen elke faculteit één opleiding met Portflow aan de slag ging. Dit betrof opleidingen van verschillende groottes.
Sanne: “Na enkele maanden hebben we dit met de faculteiten geëvalueerd. Vervolgens hebben we samen met Drieam een hele duidelijke inventarisatie gemaakt van de gewenste aanpassingen. Door de snelle samenwerking met Drieam hebben we ook echt iets met de feedback vanuit de pionierende opleidingen kunnen doen. Dat zorgt wel voor een blijvende positieve sfeer.”
In het tweede semester van dat schooljaar is het merendeel van die aanpassingen al uitgerold. De eerste uitrolfase benadrukt het belang van open communicatie binnen de instelling.
Sanne licht toe: “Aan anderen die een portfolio-oplossing overwegen, zou ik vooral willen meegeven: denk niet alleen aan de technische implementatie, maar denk ook vooral aan de didactische implementatie. Haak in een vroeg stadium de juiste mensen aan en laat ze meedenken over de rol van het portfolio in het curriculum. Drieam kan daarin een goede sparringpartner zijn. Maak het proces inzichtelijk en communiceer daarover duidelijk met docenten en studenten – zij moeten er immers mee gaan werken. Een open houding is daarbij belangrijk. Geef docenten een ingang. ‘Begrijp je iets niet? Geen probleem! Kom even langs en ik leg het je uit, zodat je goed voorbereid je les in kan.’ Ze moeten zich gesteund voelen in het werken met Portflow.”
Langetermijnsamenwerking
Om ook na het implementatietraject bestendig gebruik van Portflow te waarborgen, volgen Drieam en HvA een vaste overlegcyclus.
Hiernaast vinden er op flexibele basis ook cocreatiesessies plaats waarbij we op specifieke onderwerpen dieper de wensen en oplossingsrichtingen uitwerken en zo in intensieve samenwerking ook inhoudelijk de doorontwikkeling vormgeven.
“Het contact met Drieam is heel direct en gelijkwaardig. Er zijn veel bedrijven die het eerste halfjaar veel contact onderhouden, maar waarbij vervolgens de aandacht verslapt. De basis was vanaf het begin al goed en vooral gebaseerd op vertrouwen. Dat is er nu nog steeds. Ook als er even iets niet helemaal vlekkeloos gaat, dan hebben we het vertrouwen dat je gehoord wordt, dat je serieus genomen wordt en dat het wel weer goedkomt.”
– Jan-Pieter Zuiderveen, Onderwijsconsultant DLO
7. Het Resultaat: Meer inzicht voor én betrokkenheid van de student
Binnen de faculteit waar Sanne werkzaam is, maken inmiddels alle opleidingen gebruik van Portflow. De twee grootste opleidingen, Fysiotherapie en Voeding & Diëtetiek, hebben jaarlijks een instroom van tussen de 450 en 550 studenten. Zij hebben hun hele onderwijs volledig ingericht als portfolio-onderwijs en passen nu dus ook Portflow toe in alle vakken. De overige opleidingen gebruiken Portflow voor specifieke leerjaren of onderwijseenheden.
“We evalueren elk semester met alle opleidingen en stemmen de resultaten daarvan af met Drieam. Zij voorzien ons van advies of wijzen erop hoe we bepaalde wensen het best kunnen inwilligen met de huidige functionaliteiten van Portflow. Mocht dat niet voldoende zijn, dan ontwikkelen we samen met Drieam nieuwe functionaliteiten in de vorm van co-creatie. Zo zijn we bijvoorbeeld op dit moment bezig met het integreren van een AI-module om het nakijken makkelijker te maken voor docenten.”
– Sanne Hayes, Docent & Begeleider Onderwijsinnovatie
Portflow betrekt de student bij de eigen leerreis
Portflow heeft in het eerste adoptiejaar een belangrijke bijdrage geleverd aan het verwezenlijken van de onderwijsvisie van de HvA. Sanne: “De tool helpt ons om de verwachtingen vanuit het curriculum duidelijker aan studenten te communiceren en de relatie tussen de verschillende opdrachten en eindtermen inzichtelijker te maken. Studenten begrijpen dankzij Portflow beter waarom ze doen wat ze doen. Ze kunnen hun eigen ontwikkeling met betrekking tot de verschillende eindtermen inzien en kunnen hierdoor makkelijker bepalen welke onderwerpen of vaardigheden tot nu toe nog onderbelicht zijn. Daarmee leren ze dus ook de beroepsvereisten vanuit hun vakgebied beter kennen.”
Dat inzicht is een belangrijke schakel op weg naar studenteigenaarschap. Sanne beaamt: “Na een jaar werken met Portflow ben ik vooral enthousiast over de mogelijkheden die het aan onze studenten biedt. Ze worden meer betrokken bij het onderwijs. Het onderwijs is namelijk óók van hen, niet alleen van de personen die het geven. Dat moet volgens mij sowieso het streven zijn.”
Co-creatie
Bij de co-creatie van (functionaliteiten binnen) een softwareoplossing worden belangrijke stakeholders betrokken bij het ontwerpproces. Ook bij Portflow speelt dit een belangrijke rol. We zijn er namelijk van overtuigd dat co-creatie met onderwijsinstellingen essentieel is om een product neer te zetten dat in de praktijk toegevoegde waarde levert.
“Binnen het onderwijs spelen er meerdere ontwikkelingen die onze aandacht vereisen. Door regelmatig sparsessies te organiseren waarin zowel HvA als Drieam kunnen sparren over een gezamenlijke onderwijsvisie snijdt het mes aan twee kanten: Portflow wordt een veelzijdiger en completer product en voldoet tegelijkertijd aan steeds meer klantwensen. Het belangrijkste resultaat is vooral dat het programma de student nóg beter ondersteunt.”
– Pieter J. Smits, Productmanager Portflow bij Drieam
“Het is uniek hoe we de ontwikkeling van nieuwe functionaliteiten samen op een iteratieve manier kunnen doorlopen. In het onderwijs blijkt de uitdaging vaak te zitten in de vertaling van onderwijsbehoeften naar concrete functionaliteiten. In ons partnerschap met Drieam besteden we veel aandacht aan de verfijning en toepassing in de praktijk en dat levert gewoon het beste resultaat op. Wij hebben daardoor een portfolio-tool die aan onze eisen voldoet, terwijl Drieam een mooi product heeft om verder uit te rollen bij andere instellingen.”
– Jan-Pieter Zuiderveen, Onderwijsconsultant DLO bij HvA
8. De Toekomst: “Geef de student de ruimte om zich te bewijzen”
Met de adoptie van Portflow zet de HvA een belangrijke stap naar ontwikkelingsgericht onderwijs. De komende jaren zullen voornamelijk in het teken staan van het uitrollen van Portflow binnen alle opleidingen, waardoor uiteindelijk een groot deel van de HvA studenten diens ontwikkeling in Portflow bijhoudt.
Daarnaast is het volgens Sanne ook zaak om de mogelijkheden die Portflow al biedt beter te gaan benutten: “Ik hoop dat onze studenten in de toekomst vooral de ruimte en vrijheid krijgen om ook daadwerkelijk eigenaarschap te nemen. Portflow biedt die mogelijkheden al, maar het is ook aan de docenten om studenten het vertrouwen te geven dat ze in hun portfolio mooie dingen kunnen neerzetten en daarmee hun beroepscompetenties kunnen aantonen. Daarvoor is vooral een cultuuromslag bij docenten nodig.”
Ze voorziet ook dat het portfolio dat studenten tijdens hun opleiding opbouwen steeds meer een leidraad wordt voor het aantonen van competenties in het latere, werkende leven. “Zolang je in een bepaald vakgebied bezig bent, blijven de verschillende competenties en vaardigheden natuurlijk relevant. Het portfolio wordt dan eigenlijk een soort interactief cv. We proberen de competenties binnen de verschillende opleidingen ook op zo’n manier te definiëren zodat ze in lijn zijn met Europese richtlijnen en andere onderwijsinstellingen dus ook eerder behaalde of bewezen competenties gaan erkennen.”
Ook voor docenten kan een toepassing als Portflow volgens Sanne in de toekomst de werkdruk verlagen, maar daarvoor is een goede structuur noodzakelijk.
“Wat de student ook creëert, hij maakt het om een bepaald onderdeel van zijn opleiding te behalen of een bepaalde vaardigheid aan te tonen. Wanneer die structuur van doelen en subdoelen goed is georganiseerd, is het voor docenten veel makkelijker om te beoordelen of het ingeleverde product inderdaad een bewijs is van de betreffende competentie, ongeacht in welke vorm de student dat inlevert. Het is dus belangrijk om goed over die structuur na te blijven denken.”
– Sanne Hayes, Docent & Begeleider Onderwijsinnovatie
