Ontwikkelportfolio’s, die ook voor beoordeling worden gebruikt, zijn in feite vermomde beoordelingsportfolio’s. Studenten voelen niet de vrijheid om hun nieuwsgierigheid te volgen en nemen geen risico’s. Ontwikkel- en beoordelingsportfolio’s staan per definitie op gespannen voet met elkaar (Barrett, 2010). In Portflow combineren we de twee door ze strikt van elkaar te scheiden: studenten kunnen een beoordelingsportfolio (Snapshot) samenstellen uit het materiaal in hun allesomvattende ontwikkelportfolio. Door het verzamelen te splitsen van het presenteren, met gescaffolde Snapshots om de kloof te overbruggen, beschermen we de nieuwsgierigheid en serendipiteit van de studenten, terwijl de overgang naar de beoordeling soepel verloopt.
Leren is zoals reizen. Je weet misschien de eindbestemming, hebt een vliegticket geboekt en een paar bezienswaardigheden uitgezocht, maar je weet nog niet wie je zal ontmoeten en wie je bent geworden als je weer thuis bent. Zo ook met leren: je weet de competenties die horen bij het beroep waarvoor je aan het leren bent, en de leeractiviteiten die in het curriculum staan, maar je weet ook niet wie je zal zijn aan het einde van de leerreis.
Het proces van Verzamelen vs Aantonen
Tijdens de boottocht vouw je het ticket tussen de pagina’s van je dagboek en schrijf je een paar woorden over wie je gisteravond hebt ontmoet. Je hebt natuurlijk geen idee of deze artefacten later beslissende momenten in je levensverhaal zullen worden. Maar dat maakt op dit moment ook niet uit.
Ontwikkelportfolio’s zouden zoals je reisdagboek moeten zijn: het verzamelen van je ervaringen, of ze nou wel of niet direct iets aantonen. Het voorbereiden op de beoordeling is in dit stadium niet aan de orde. Sterker nog, als je nu teveel bezig zou zijn met het eindresultaat, kan het creativiteit afzwakken en leren juist verhinderen (Barrett, 2010). Dat komt omdat een student andere beslissingen maakt over vervolgstappen als ze nadenken over beoordeling in plaats van hun nieuwsgierigheid te volgen: studenten spelen op safe om niet afgestraft te worden voor fouten. Maar fouten zijn juist het punt. Fouten zijn essentieel voor leren (Steuer et al., 2024). Studenten zouden een portfolio vol fouten moeten samenstellen, zonder bang te zijn om te falen: het ontwikkelportfolio zou een plek moeten zijn waar je mag falen.
Wat leert een student van cureren?
Je moet even afstand nemen – je bagage uitpakken, je zakken leegmaken, kleding wassen, en reisverhalen vertellen aan vrienden – voordat het stof neerdaalt. Dan kan je de herinneringen ordenen: welke momenten doen ertoe en vertellen mijn verhaal het beste? Deze verhalen krijgen een plekje in het foto-album. Het reisdagboek met alle andere tekeningen, notities, kaartjes, bonnetjes en foto’s krijgt een plekje in de boekenkast.
Het proces van cureren en reflecteren is op zichzelf al een waardevol leermoment (Barrett, 2011). Dat is namelijk wanneer de student trends en de rode draad kan ontdekken. Het cureren van een beoordelingsportfolio voor een high-stakes opdracht kan intimiderend zijn en leidt niet altijd direct tot een duidelijk overzicht. Zonder begeleiding kunnen studenten ofwel teveel delen (elk bestand dumpen), of te weinig delen (er ontbreekt belangrijk bewijs).
Door het curatie-proces zo te scaffolden dat het relevante materiaal er onderdeel van is, maar de nadruk op de kern blijft, verlopen curatie en beoordeling soepeler voor zowel studenten als beoordelaars. Daarnaast krijgen studenten de kans om meer te leren van het curatie-proces en dieper te reflecteren op hun keuzes.
Hoe werkt gescaffolde curatie in de praktijk?
Het samenstellen van Snapshots in Portflow is nu gemakkelijker doordat docenten of onderwijsontwikkelaars een scaffold kunnen aanbieden. Een student kan hun verhaal ‘vanaf het begin’ van een leeruitkomst (Bibliotheekdoel) vertellen, of een Snapshot maken die het verhaal vertelt van een specifiek deel van hun leerproces (Template). In beide scenario’s beslist de student altijd welke materialen hij wel of niet wil opnemen in het Snapshot, waar de scaffold suggesties vanuit de docent bevat.
Een docent of onderwijsontwikkelaar hoeft niet specifiek een scaffold te maken voor Snapshots in Portflow. De bestaande Bibliotheekdoelen en Templates kunnen worden gebruikt als scaffolds. Een student kan elke combinatie kiezen van Bibliotheekdoelen en/of Templates. Ze kunnen een Snapshot maken vanuit het perspectief van doelen (leerresultaten, competenties, vaardigheden, enz.) of collecties (projecten, modules, cursussen, enz.), afhankelijk van de specifieke situatie. Dit Snapshot kan vervolgens worden ingeleverd in het LMS of beoordelingsplatform voor beoordeling, terwijl de student aan het volgende avontuur in het ontwikkelportfolio begint.
Meer weten?
Klaar om het proces van het cureren van een beoordelingsportfolio te scaffolden? Bekijk dan onze artikelen over het opstellen van Bibliotheekdoelen, Templates of Snapshots.
Bronnen & Verder lezen
Barrett, Helen. (2011). Researching Electronic Portfolios and Learner Engagement: The REFLECT Initiative. Journal of Adolescent & Adult Literacy. 50. 436-449. 10.1598/JAAL.50.6.2.
Barrett, Helen. (2010). Balancing the Two Faces of ePortfolios. Educação, Formação & Tecnologias, ISSN 1646-933X, Vol. 3, Nº. 1, 2010, pags. 6-14. 3.
Steuer, G., Tulis, M. and Peterson, E.R. (2025), Learning from errors and failure in educational contexts. Br J Educ Psychol, 95: 1-10. https://doi.org/10.1111/bjep.12723
